Bảo hiểm xã hội là gì? tấm lá chắn bảo vệ bạn khi ốm đau, về già

Nhiều người chỉ biết đến BHXH khi được nhận lương hoặc khi gặp rủi ro như ốm đau, tai nạn. Việc thiếu hiểu biết về chính sách này có thể khiến bạn bỏ lỡ những quyền lợi quan trọng.

Bảo hiểm xã hội là gì

Định nghĩa

Bảo hiểm xã hội là một chính sách an sinh xã hội do Nhà nước tổ chức và quản lý nhằm bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp các rủi ro trong cuộc sống.

Theo Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025:

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người tham gia bảo hiểm xã hội khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, khi nghỉ hưu hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm.

Nói một cách đơn giản, bảo hiểm xã hội hoạt động theo nguyên tắc: người lao động và người sử dụng lao động cùng đóng góp một phần tiền lương hàng tháng vào Quỹ BHXH. Khi gặp rủi ro, người tham gia sẽ được chi trả từ quỹ này để đảm bảo cuộc sống.

Vai trò của bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với cả người lao động và xã hội:

Đối với người lao động:

• Đảm bảo thu nhập khi mất khả năng lao động do ốm đau, thai sản, tai nạn

• Bảo vệ quyền lợi về lâu dài khi nghỉ hưu

• Hỗ trợ tài chính cho gia đình khi người tham gia qua đời

• Tạo sự an tâm trong công việc và cuộc sống

Đối với xã hội:

• Giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước trong công tác an sinh

• Ổn định đời sống người lao động, góp phần phát triển kinh tế

• Xây dựng hệ thống an sinh xã hội toàn diện và bền vững

Các loại hình bảo hiểm xã hội tại Việt Nam

Theo Điều 4 Luật BHXH 2024, hiện nay có 05 loại hình bảo hiểm xã hội tại Việt Nam:

Trong đó, hai loại hình phổ biến và quan trọng nhất là bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoạt động dựa trên các nguyên tắc sau:

Nguyên tắc tập trung, thống nhất:

• Quỹ BHXH được quản lý tập trung từ trung ương đến địa phương

• Cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam thuộc Bộ Tài chính điều hành thống nhất

Nguyên tắc công khai, minh bạch:

• Mọi thông tin về đóng góp và hưởng chế độ được công khai

• Người tham gia có quyền tra cứu, giám sát thông tin của mình

Nguyên tắc đơn giản, thuận tiện:

• Thủ tục đăng ký, đóng và hưởng chế độ được đơn giản hóa tối đa

• Hỗ trợ tra cứu và giải quyết quyền lợi kịp thời, đầy đủ

Nguyên tắc hạch toán độc lập:

• Quỹ BHXH được hạch toán riêng, không lẫn lộn với các quỹ khác

• Đảm bảo sử dụng đúng mục đích cho người tham gia

Sổ bảo hiểm xã hội và thẻ bảo hiểm y tế 

Sổ bảo hiểm xã hội là gì

Khái niệm

Sổ bảo hiểm xã hội là một loại giấy tờ quan trọng do cơ quan Bảo hiểm xã hội cấp cho mỗi người tham gia BHXH, ghi nhận đầy đủ thông tin về quá trình đóng và hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội.

Đây là "lý lịch" BHXH của mỗi người, chứng minh quá trình đóng góp vào quỹ BHXH và là căn cứ để giải quyết các chế độ như ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất.

Vai trò của sổ BHXH

Sổ bảo hiểm xã hội có những công dụng quan trọng sau:

Chứng minh thời gian tham gia BHXH:

• Ghi nhận chính xác thời gian đóng BHXH bắt buộc hoặc tự nguyện

• Là căn cứ tính thâm niên khi giải quyết chế độ hưu trí

Tra cứu thông tin cá nhân:

• Họ tên, ngày sinh, mã số bảo hiểm xã hội

• Nơi làm việc, mức lương đóng BHXH qua các thời kỳ

Giải quyết quyền lợi BHXH:

• Là hồ sơ bắt buộc khi giải quyết chế độ ốm đau, thai sản

• Căn cứ để tính toán và chi trả lương hưu, trợ cấp tử tuất

Chuyển nơi làm việc:

• Khi chuyển công ty mới, sổ bảo hiểm xã hội giúp liên tục thời gian đóng

• Bảo vệ quyền lợi tích lũy của người lao động

>>> Xem thêm bài viết: Bảo hiểm phi nhân thọ là gì? So sánh với bảo hiểm nhân thọ

Mã số bảo hiểm xã hội là gì

Định nghĩa

Mã số bảo hiểm xã hội là dãy số duy nhất được cơ quan Bảo hiểm xã hội cấp cho mỗi người tham gia BHXH, dùng để định danh và quản lý thông tin của người đó trong hệ thống BHXH toàn quốc.

Mã số bảo hiểm xã hội có 10 chữ số, được cấp một lần duy nhất và sử dụng suốt đời. Mỗi người chỉ có một mã số BHXH duy nhất, không trùng lặp với bất kỳ ai khác.

Tầm quan trọng của mã số BHXH

Mã số bảo hiểm xã hội có vai trò quan trọng trong việc quản lý và tra cứu thông tin:

Định danh duy nhất:

• Giúp phân biệt từng cá nhân trong hệ thống BHXH quốc gia

• Tránh nhầm lẫn khi có nhiều người cùng họ tên

Tra cứu thông tin:

• Dùng mã số bảo hiểm xã hội để tra cứu thông tin đóng BHXH

• Kiểm tra thời gian tham gia, mức đóng, đơn vị đang quản lý

Giải quyết thủ tục:

• Cần mã số BHXH khi làm thủ tục hưởng chế độ BHXH

• Dùng khi đăng ký khám chữa bệnh BHYT, nhận trợ cấp

Liên kết dữ liệu:

• Giúp liên kết thông tin BHXH qua các đơn vị làm việc khác nhau

• Đảm bảo tính liên tục của quá trình đóng BHXH

Người lao động Việt Nam xem sổ bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là gì

Khái niệm

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức, mà người lao động và người sử dụng lao động thuộc đối tượng quy định phải tham gia theo luật định.

Theo Khoản 3 Điều 3 Luật BHXH 2024:

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động, người sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc phải tham gia.

Khác với bảo hiểm xã hội tự nguyện, BHXH bắt buộc mang tính chất bắt buộc về mặt pháp luật - người lao động và người sử dụng lao động không được quyền lựa chọn có tham gia hay không.

Đối tượng bắt buộc tham gia BHXH

Theo Điều 2 Luật BHXH 2024, các đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm xã hội bao gồm:

Nhóm 1: Người lao động là công dân Việt Nam

• Người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên

• Cán bộ, công chức, viên chức

• Công nhân quốc phòng, công nhân công an

• Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp

• Hạ sĩ quan, binh sĩ phục vụ có thời hạn

• Dân quân thường trực

• Người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng

• Người quản lý doanh nghiệp, HTX

• Người hoạt động không chuyên trách ở xã, thôn, tổ dân phố

• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh

Nhóm 2: Người lao động nước ngoài

Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng từ đủ 12 tháng trở lên (trừ người di chuyển nội bộ doanh nghiệp hoặc đã đủ tuổi nghỉ hưu).

Nhóm 3: Người sử dụng lao động

• Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập

• Doanh nghiệp, HTX, hợp tác xã

• Tổ chức chính trị, xã hội

• Cá nhân, hộ kinh doanh có thuê mướn lao động

Quyền lợi khi tham gia BHXH bắt buộc

Người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được hưởng 05 chế độ BHXH đầy đủ nhất:

1. Chế độ ốm đau

• Hưởng trợ cấp khi nghỉ việc do ốm đau, cần điều trị

• Mức hưởng: 75% mức lương đóng BHXH

2. Chế độ thai sản

• Trợ cấp thai sản khi sinh con, nhận con nuôi

• Thời gian: 06 tháng (có thể kéo dài tùy trường hợp)

• Mức hưởng: 100% mức lương đóng BHXH

3. Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

• Hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh

• Trợ cấp một lần hoặc hằng tháng tùy mức suy giảm khả năng lao động

4. Chế độ hưu trí

• Hưởng lương hưu hàng tháng khi đủ điều kiện về tuổi đời và thời gian đóng BHXH

• Nam từ 60 tuổi (từ 2028: 62 tuổi), nữ từ 55 tuổi (từ 2035: 60 tuổi)

• Tối thiểu 20 năm đóng BHXH

5. Chế độ tử tuất

• Chi phí mai táng: 10 tháng lương cơ sở

• Trợ cấp tuất hằng tháng cho người thân

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì

Khái niệm

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức dành cho những người không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, cho phép họ tự nguyện tham gia và được linh hoạt lựa chọn mức đóng phù hợp với thu nhập.

Theo Khoản 4 Điều 3 Luật BHXH 2024:

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà công dân Việt Nam tự nguyện tham gia và được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình.

Đây là giải pháp linh hoạt giúp người lao động tự do, nông dân, tiểu thương và các đối tượng khác vẫn được tham gia hệ thống BHXH, đảm bảo quyền lợi về già.

Đối tượng được tham gia BHXH tự nguyện

Theo quy định, đối tượng được tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện gồm 02 nhóm chính:

Nhóm 1: Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên

• Không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

• Không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng

• Bao gồm: người lao động tự do, nông dân, tiểu thương, hộ kinh doanh cá thể, người không có việc làm ổn định

Nhóm 2: Người lao động đang tạm hoãn hợp đồng

• Cán bộ, công chức, viên chức đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động

• Không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trong thời gian tạm hoãn

• Muốn tiếp tục đóng BHXH để duy trì thời gian đóng

Đối tượng KHÔNG được tham gia:

• Người đang hưởng lương hưu

• Người đang hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng

• Người đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại thời điểm đó

Quyền lợi khi tham gia BHXH tự nguyện

Từ 01/7/2025, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được hưởng 04 chế độ BHXH, bao gồm:

1. Chế độ hưu trí

• Hưởng lương hưu hằng tháng khi đủ điều kiện

• Điều kiện: Đủ tuổi (nam 60, nữ 55) và tối thiểu 20 năm đóng BHXH

• Mức hưởng: Tính theo công thức tương tự bảo hiểm xã hội bắt buộc

2. Chế độ tử tuất

• Trợ cấp mai táng một lần: 10 tháng lương cơ sở

• Trợ cấp tuất hằng tháng cho người thân phụ thuộc

• Điều kiện: Đã đóng BHXH tối thiểu từ đủ 12 tháng trở lên

3. Trợ cấp thai sản (MỚI từ 2025)

• Dành cho lao động nữ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện

• Điều kiện: Đã đóng BHXH đủ 12 tháng trở lên trước khi sinh con

• Mức hưởng: Tính theo mức đóng BHXH và số tháng được hưởng

4. Bảo hiểm tai nạn lao động (MỚI từ 2025)

• Hỗ trợ khi gặp tai nạn lao động

• Trợ cấp một lần hoặc hằng tháng tùy mức độ tổn thương

• Giúp người tham gia có thêm sự bảo vệ toàn diện

Ngoài ra, bạn có thể tham khảo các bài viết chuyên sâu được HVA tổng hợp, giúp bạn trang bị những thông tin cần thiết nhất.

Hành trình an sinh xã hội với biểu tượng chiếc ô bảo vệ

Các câu hỏi thường gặp

Bảo hiểm xã hội khác gì với bảo hiểm y tế?

Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế (BHYT) là hai loại bảo hiểm khác nhau về mục đích và quyền lợi:

Bảo hiểm xã hội:

• Bảo đảm thu nhập khi mất khả năng lao động, nghỉ hưu

• Hỗ trợ tài chính qua các chế độ: ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất, TNLĐ-BNN

• Đóng vào quỹ BHXH

Bảo hiểm y tế:

• Chi trả chi phí khám, chữa bệnh

• Giảm gánh nặng chi phí y tế cho người tham gia

• Đóng vào quỹ BHYT

Mối liên hệ: Khi tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, người lao động đồng thời phải tham gia BHYT. Cả hai đều do cơ quan Bảo hiểm xã hội quản lý.

Có thể tham gia cả BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện không?

Không. Theo quy định, tại một thời điểm, mỗi người chỉ được tham gia 01 trong 02 hình thức bảo hiểm xã hội: bắt buộc hoặc tự nguyện.

Trường hợp phổ biến:

• Nếu bạn đang làm việc theo hợp đồng và tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bạn không thể đồng thời đóng BHXH tự nguyện

• Khi nghỉ việc, bạn có thể chuyển sang tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện để duy trì thời gian đóng

Mất sổ BHXH có mất thông tin đóng BHXH không?

Không. Sổ bảo hiểm xã hội chỉ là giấy tờ ghi nhận thông tin, còn toàn bộ dữ liệu về quá trình đóng BHXH được lưu trữ điện tử trong hệ thống của cơ quan BHXH.

Khi mất sổ, bạn chỉ cần:

• Làm thủ tục cấp lại sổ mới

• Thông tin đóng BHXH vẫn được giữ nguyên và cập nhật vào sổ mới

Lưu ý: Bạn có thể tra cứu toàn bộ thông tin đóng BHXH qua ứng dụng VssID mà không cần sổ giấy.

Đừng xem bảo hiểm xã hội như một khoản chi phí mà hãy coi đó là khoản đầu tư cho tương lai của chính bạn. Mỗi tháng đóng BHXH là mỗi tháng bạn tích lũy cho quỹ hưu trí, là sự an tâm khi gặp rủi ro, là sự bảo vệ cho gia đình khi bạn không còn.

Nếu bạn đang tìm kiếm một giải pháp đầu tư toàn diện, đa dạng các lớp tài sản để tối ưu hóa lợi nhuận mà chưa tìm được nền tảng phù hợp, bạn có thể liên hệ với HVA qua Hotline 1900 255 819. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn tài chính và đầu tư công nghệ, đội ngũ chuyên viên của chúng tôi sẽ tư vấn tận tình, giúp bạn xây dựng danh mục đầu tư thông minh và hiệu quả.