Thị trường chứng khoán việt nam ra đời khi nào?

Thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời khi nào? Tìm hiểu lịch sử hình thành và vai trò của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế Việt Nam.​

1. Lịch sử hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam

Lịch sử hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam

1.1. Khởi đầu từ tư duy đổi mới kinh tế

Việt Nam bắt đầu công cuộc Đổi mới (1986) với mong muốn chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường. Tuy nhiên, để tạo động lực cho nền kinh tế phát triển bền vững, cần có một kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả – đó chính là thị trường chứng khoán (TTCK).

• Trước năm 1996, thị trường vốn chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng và hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.

• Ý tưởng thành lập TTCK manh nha khi Việt Nam bắt đầu hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới (ví dụ: gia nhập ASEAN năm 1995).

Sự ra đời của TTCK là tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế thị trường, giúp cân bằng lại hệ thống tài chính giữa tín dụng ngắn hạn (ngân hàng) và vốn dài hạn (chứng khoán).

Thị trường chứng khoán Việt Nam thành lập năm nào? - Năm 1998, cụ thể ngày thành lập thị trường chứng khoán Việt Nam là vào ngày 11 tháng 7 năm 1998, khi Chính phủ ban hành Nghị định số 48/CP về việc thành lập Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh, nền tảng ban đầu cho sự hình thành của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) hiện nay.

Với câu hỏi mà nhiều người quan tâm như thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời năm nào, thì đây chính là cột mốc pháp lý đánh dấu sự ra đời chính thức của thị trường chứng khoán Việt Nam trên bình diện quốc gia.

Nếu bạn đang thắc mắc thị trường chứng khoán Việt Nam thành lập khi nào, thì năm 1998 chính là thời điểm Nhà nước xác lập một cấu trúc tổ chức chính thức cho hoạt động giao dịch chứng khoán tại Việt Nam, tạo nền tảng để thị trường bước vào giai đoạn vận hành thực tế sau đó.

1.2. Giai đoạn chuẩn bị (1996–2000): Đặt nền móng pháp lý và cơ sở hạ tầng

• 1996: Thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) – cơ quan quản lý chuyên ngành.

• 1998: Chính phủ ban hành Nghị định 48/CP, đặt cơ sở pháp lý đầu tiên cho hoạt động thị trường.

• 2000: Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP.HCM khai trương, là tiền thân của HOSE ngày nay.

Việc thành lập TTCK trong bối cảnh nền kinh tế còn sơ khai, nhận thức của công chúng về chứng khoán gần như bằng 0, là một bước đi dũng cảm và mang tính thể chế hóa cao độ.

Chỉ với 2 mã cổ phiếu (REE và SAM) trong phiên giao dịch đầu tiên, nhưng đã mở ra một kỷ nguyên tài chính mới tại Việt Nam.

1.3. Giai đoạn phát triển và mở rộng (2001–2010): Đa dạng hóa và lan tỏa

• 2005: Thành lập Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) – tạo ra sự cạnh tranh, phân vùng thị trường giữa Bắc – Nam.

• 2006: Luật Chứng khoán đầu tiên ra đời – thể chế hóa rõ hơn vai trò của thị trường trong huy động vốn.

• 2009: Khai trương sàn UPCoM – nơi niêm yết của các công ty đại chúng chưa đủ điều kiện niêm yết HOSE/HNX.

Việc hình thành hệ thống 3 cấp (HOSE – HNX – UPCoM) cho phép doanh nghiệp có nhiều “cửa” niêm yết hơn, thúc đẩy sự minh bạch và quản trị.

Đây là giai đoạn nhiều "trái ngọt" nhưng cũng bộc lộ rủi ro: như khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 khiến TTCK Việt Nam lao dốc – một phép thử cho khả năng điều hành thị trường.

1.4. Giai đoạn hội nhập và hiện đại hóa (2011–2020): Tăng trưởng theo chiều sâu

• 2012: Giới thiệu VN30-Index – tập hợp 30 cổ phiếu có vốn hóa lớn, nâng tầm định vị thị trường.

• 2015–2017: Hoạt động giao dịch phái sinh chính thức triển khai (Futures chỉ số VN30, HĐTL trái phiếu), giúp nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro.

• Thanh khoản bắt đầu bùng nổ, với sự xuất hiện của nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt là F0 thời COVID-19.

Việc áp dụng giao dịch điện tử và tăng cường thanh toán bù trừ T+2 giúp giảm rủi ro hệ thống.
Hình thành tầng lớp nhà đầu tư cá nhân trẻ (F0) tạo sóng cho nhiều giai đoạn tăng giá nhưng cũng khiến thị trường dễ bị “bong bóng tin đồn” và thao túng. 

Đồng thời, sự ra đời và ngày càng đa dạng của các chỉ số trong chứng khoán như VN100, VNX Allshare, HNX30… đã góp phần làm phong phú hệ sinh thái đầu tư, nâng cao tính chuyên nghiệp và khả năng phân tích thị trường của cả nhà đầu tư cá nhân và tổ chức.

1.5. Từ 2021 đến nay: Bước ngoặt về quy mô và chất lượng

• 2021: VN-Index vượt 1.500 điểm – mức cao nhất lịch sử. Khối lượng giao dịch bình quân lên đến 30.000 – 40.000 tỷ đồng/ngày.

• Cải cách hệ thống công nghệ thông tin: Dự án KRX của Hàn Quốc chuẩn bị thay thế toàn bộ hệ thống giao dịch hiện tại.

• Tái cấu trúc thị trường: Hướng tới Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) với 2 sàn thành viên HOSE và HNX trực thuộc – tương tự mô hình Nhật Bản, Hàn Quốc.

Việc hợp nhất HOSE và HNX về mặt tổ chức (dưới VNX) giúp thống nhất tiêu chuẩn, minh bạch hóa, tăng độ hấp dẫn với nhà đầu tư ngoại.

Tuy nhiên, các sự kiện tiêu cực như thao túng giá, vi phạm công bố thông tin (VD: vụ FLC, Tân Hoàng Minh) cũng đặt ra yêu cầu siết chặt giám sát và nâng cao đạo đức thị trường.

2. Tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam

Tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam

2.1. Khái niệm và vai trò của tính thanh khoản trong thị trường chứng khoán

Tính thanh khoản là một chỉ số đo lường mức độ dễ dàng của việc mua hoặc bán chứng khoán trên thị trường mà không gây ra biến động lớn về giá. Thị trường có tính thanh khoản cao thường thể hiện qua các đặc điểm sau:

• Có khối lượng giao dịch lớn, mua bán diễn ra dễ dàng;

• Có chênh lệch giá mua – bán (bid-ask spread) thấp;

• Phản ứng nhanh với thông tin và sự kiện kinh tế.

Trong một thị trường chứng khoán hiện đại, tính thanh khoản không chỉ thể hiện mức độ sôi động của thị trường, mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư, khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực tài chính trong nền kinh tế.

2.2. Thực trạng tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam

Giai đoạn trước 2015: Thanh khoản còn khiêm tốn

Trong giai đoạn từ 2000 đến 2015, thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam nhìn chung còn khá thấp. Lý do chính bao gồm:

• Cơ sở nhà đầu tư còn hạn chế, phần lớn là tổ chức nội địa;

• Tâm lý e ngại rủi ro, thiếu thông tin minh bạch;

• Công nghệ giao dịch chưa hiện đại, cơ chế thanh toán T+3 làm giảm tính linh hoạt.

Giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên chỉ đạt vài trăm đến dưới 1.000 tỷ đồng, cho thấy quy mô thị trường còn rất nhỏ so với GDP và khu vực.

Giai đoạn 2016–2019: Cải thiện tích cực

Từ năm 2016, thị trường bắt đầu thu hút dòng vốn ngoại mạnh hơn, đồng thời Chính phủ thúc đẩy các chính sách mở cửa, như:

• Cho phép sở hữu 100% cổ phần tại nhiều doanh nghiệp niêm yết;

• Nâng cấp hệ thống giao dịch;

• Tăng số lượng doanh nghiệp niêm yết và công bố thông tin minh bạch.

Kết quả:

• Thanh khoản tăng dần theo từng năm;

• Khối lượng và giá trị giao dịch tăng cả ở HOSE, HNX và UPCoM.

Giai đoạn 2020–2022: Bùng nổ thanh khoản nhờ làn sóng nhà đầu tư F0

Dưới tác động của đại dịch COVID-19 và chính sách nới lỏng tiền tệ, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự gia nhập mạnh mẽ của nhà đầu tư cá nhân (F0).

Một số thống kê nổi bật:

• 2020: Giá trị giao dịch bình quân ~ 7.000 tỷ đồng/phiên

• 2021: Giao dịch bùng nổ lên mức ~ 20.000 – 25.000 tỷ đồng/phiên, thậm chí có thời điểm đạt trên 40.000 tỷ đồng

• Số lượng tài khoản chứng khoán vượt mốc 5 triệu tài khoản, tăng gấp đôi chỉ trong một năm

Điều này giúp thanh khoản thị trường đạt đỉnh cao nhất từ trước đến nay, góp phần đưa thị trường chứng khoán Việt Nam lọt vào top những thị trường mới nổi hấp dẫn nhất châu Á.

Từ năm 2023 đến nay: Thanh khoản sụt giảm và biến động

Từ cuối năm 2022 đến 2024, thị trường chứng khoán Việt Nam chịu ảnh hưởng từ:

• Thắt chặt chính sách tiền tệ toàn cầu;

• Xử lý sai phạm trên thị trường tài chính – trái phiếu;

• Tâm lý e ngại của nhà đầu tư sau các vụ việc như FLC, Tân Hoàng Minh…

Thanh khoản sụt giảm đáng kể:

• Giá trị giao dịch bình quân có thời điểm chỉ còn 10.000 – 12.000 tỷ đồng/phiên;

• Sự phân hóa mạnh mẽ giữa các nhóm cổ phiếu, đặc biệt bluechip vs mid-cap.

Tuy vậy, các nỗ lực cải tổ hệ thống công nghệ (dự án KRX), và tháo gỡ pháp lý trong lĩnh vực tài chính – bất động sản đang được kỳ vọng giúp cải thiện thanh khoản trở lại trong giai đoạn 2025–2026.

3. Nắm rõ lịch sử – Đầu tư vững vàng

Nắm rõ lịch sử – Đầu tư vững vàng

Câu hỏi thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời khi nào không chỉ đơn thuần là một dữ kiện lịch sử, mà còn là bước ngoặt thể chế quan trọng đánh dấu sự chuyển mình của nền kinh tế Việt Nam theo hướng hiện đại và hội nhập.

Từ mốc 11/7/1998, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua hơn hai thập kỷ phát triển với nhiều dấu ấn đậm nét: từ khởi đầu khiêm tốn, đến giai đoạn bùng nổ thanh khoản, rồi bước vào chuyển đổi công nghệ và tái cấu trúc toàn diện.

Bạn muốn cập nhật tin tức thị trường nhanh chóng, nhận phân tích cổ phiếu chuyên sâu và học kiến thức đầu tư bài bản? 

HVA sẽ đồng hành cùng nhà đầu tư Việt trên hành trình tài chính vững bền.